Si Marie

This piece was accepted in the 2014  Davao Writers Workshop.

Naay usa ka dalagita. Ang ngalan niya kay Marie. Si Marie kay usa ka batan-on nga gipaningkamutan makakuha ug skolarsyip aron makaskwela, miskan pang hayskul lang. Pangarap ni Marie nga mabira iyang pamilya gikan sa kalisod. Gusto niya nga mapalitan ug yuta ug matukudan ug balay iyang ginikanan.

Binulan ang binaktas ni Marie sa daghang lugar aron makakita ug skolarsyip. Si Marie nagbinulan ug baktas tungod kay nailhan na siya sa mga drayber. Pirmi walay ikabayad si Marie. Si Marie gapaningkamot nga mahatagan ug mapuy-an iyang ginikanan kay ang yuta ug balay na bunga sa singot sa iyang Papa, gikuha sa iyang mga angkol ug ante.

Wala kasabot si Marie.

“Ngano man mi gipasagdan sa akong mga ante ug angkol nga magpuyo sa usa ka bodega kauban ang mga ilaga?” Pangutana niya. “Ako na ganing gipanganlan. Katong pinakagamay mao to si baby Pedro. Katong dako-dako niya, mao sab to si Kuya Bubuy. Ug ang pinakadako, si Mama Bulan.”

Sa pipila ka bulan nga pagpuyo ni Marie ug iyang ginikanan sa bodega, nag huna-huna siya. “Si Angkol Bibo ga tarbaho man sa usa ka kumpanya. Si Ante Mimi usa ka nars. Si Ante Nita maestra. Naa man sila ila-ilang puy-anan. Ngano kwaon man nila amo?”

Ang Papa ni Marie gipanganak na walay too nga tiil. Wala gipaskwela sa ginikanan ang Papa ni Marie tungod kay maulaw sila nga makit-an kini sa ilang mga silingan. Wa sad siya gina tagad sa iyang mga igsuon. “Ampon namo ni,” tubag nila sa mga tsismosa.

Sa pila ka tuig na paglumlum sa Papa ni Marie sa iyang kwarto nga kurtina ang dingding, nakagawas siya. Ug siya nakit-an ni Daddy Mar, usa ka tigulang nga laki. Si Daddy Mar ga lakaw suportado sa iyang tungkod. Nakasuot kini ug puti nga T-Shirt ug itom na pantalon. Ang iyang mga tiil naka tamak sa tsinelas nga gi ugahan ug lapok.

Miduol si Daddy Mar sa Papa ni Marie. Sa kapin usa ka oras nilang pag istorya, nagdesisyon si Daddy Mar na ampunon ang Papa ni Marie, nga kinse anyos lang atong tuiga. Nanuktok siya sa purtahan sa ginikanan sa Papa ni Marie ug iyang gi saysay ang iyang pagbuot. Dali-dali gihatag sa ginikanan ang usa ka silopin nga ang sulod duha ka gisi nga brip, tulo ka T-shirt, ug usa ka pantalon. Mao daw ni ang mga gamit sa ilang baldadong ampon, ingon sila. Gidawat ni Daddy Mar ang silopin nga bahog bulad ug nagkiang sila sa Papa ni Marie padulong sa kanto kung asa naghulat ang usa ka baye ug laki tapad sa itom na kotse.

“Pirti namong guola, Don Mario! Wala mi kabalo kung asa ka niadto. Salamat sa Ginoo nakabalik ka,” ingon nila. Ang baye ug laki ang private nars ug personal drayber ni Daddy Mar.

Kapin tulo ka tuig na atong mahibal-an sa ginikanan sa Papa ni Marie na ang tigulang kay usa ka haciendero.

Gi bayran ni Daddy Mar ang mga magtutudlo aron tudluan ang Papa ni Marie sa sulod lang sa iyang mansyon. Di niya gusto ipaskwela sa gawas kay naguol sya na huthutan kini ug kwarta sa ginikanan inig makit-an. Nilabay ang mga tuig. Namugos ang Papa ni Marie nga muskwela ug kolehiyo. Business daw, ingon siya.

Nilabay ang pila ka tuig. Migradweyt ang Papa ni Marie. Namatay si Daddy Mar.

Gibilin ni Daddy Mar iyang hacienda ug mansyon sa Papa ni Marie. Apan nahibal-an sa Papa ni Marie nga sa pagkatigulang ni Daddy Mar, iyang gipa-atiman ang iyang nars ug drayber sa iyang hacienda. Sila daw iyang ginasaligan. Wa magdugay, gikuha sa bangko ang hacienda apil na sab ang mansyon.

Nanarbaho ang Papa ni Marie ug nakapangasawa. Nakapalit sya ug yuta ug nakapatukod ug balay. Human miabot si Marie.

Karon ga dagan-dagan sa sulod sa utak ni Marie kung giunsa pagkuha sa iyang mga ante ug angkol ang ilang yuta ug balay. Usa ka adlaw, gikan sa pagpahangin sa gawas, misulod si Marie sa dulom nga bodega. Iyang gipangutana iyang Papa kung giunsa pagkuha sa iyang mga ante ug angkol ilang balay ug yuta. Natingala si Marie kay nag-siga ang mga mata sa iyang papa ug wa sab ga lihok. Mura mag walay nadunggan, ingon niya sa sulod sa iyang utok. Iyang gipangutana ug usab. Wa gihapon mitubag. “Pa, naunsa man ka?” Pangutana ni Marie samtang ga bugaw ug mga langaw.

Patay na diay ang Papa ni Marie.

Sunod gipangutana ni Marie iyang Mama. Wa mitubag. Iyang gipangutana ug usab. Mitubag na gyud. Gipangalan sa Papa ni Marie ang titolo sa iyang yuta ug balay sa iyang mga ginikanan ug mga igsuon.

Wala kasabot si Marie.

Sa iyang binaktas sa pagpangita ug skolarsyip, wala  siyay nakuha. Kadaghan na siya gipagawas ug gi sipa sa mga gwardiya. Nagpabalik2 si Marie. Gipasulod na gyud siya. Kinahanglan daw ug birth certificate, ingon ang babaeng naka salamin. Kinahanglan sad daw ug report card. “Asa makuha ang birth certificate?” Pangutana ni Marie. Wa siya gitubag. Nangutana usab si Marie. Wa gihapon siya gitubag. Naghulat si Marie. Human nagpakaluoy siya. Kinahanglan daw nila, ingon siya. Wa na daw sila makaon, ingon siya. Gi-ubo na sad daw iyang Mama. Wa siya gipansin. Nitindog ang babae ug nanawag sa iyang mga ka-opisina. Mangaon na daw sila kay gutom na. Gi sundan sa mga mata ni Marie ang mga babae.

Wala kasabot si Marie.

Nagbaktas siya pabalik sa ilang bodega. Naabtan niyang patay na iyang Mama.

Tungod sa gutom, nangukab ug mga basurahan si Marie. Panagsa makakita siya ug tinapay nga napaakan. Kung swerte siya, bukog sa piniritong manok. Apan ni undang siya kay gi gukod siya sa mga batan-ong laki. Ilaha daw tong sakop, ingon sila.

Nag-atang si Marie sa mga kwek-kwekan. Ang mga malabay nga guso ug pipino iyang ginakuha. Apan niundang siya kay ginasabligan siya ug mantika sa tinderong baga ug bungot.

Nagbaktas si Marie.

Miabot si Marie sa usa ka lugar kung asa ga siga ug pula, green, yellow, ug blue ang mga suga. Nalipay si Marie. Karon ra daw siya ka kita ug rainbow sa duol. Saba pud diay ang rainbow. Ganahan siguro magpatugtog ang Ginoo, huna-huna niya.

Apan, “Agay!” Siyagit ni Marie. Gilabayan diay siya ug bato sa usa ka bayi. “Pahawa diri! Baho kaayo ka!” Siyagit sa bayi. Gikapa ni Marie iyang ulo. Ga bukol na ini. Nagbasa sad. Natingala si Marie. Wa magdugay ug nagdulom ang panan-aw ni Marie. Kaulahian niyang nakit-an usa siya milubog sa semento ang itom nga buhok, kulot nga agtang, ug mga itom na mata sa usa ka laki.

Siya si Papa Poli, kay usa siya ka pulis.

Gi ampon ni Papa Poli si Marie, ug iya sang gipaeskwela. Milabay ang pila ka tuig.

Nagpakamatay si Marie.

Giinom niya ang tanang tambal nga makit-i niya sa balay ni Papa Poli. Human niinom siya ug Zonrox.

Kada gabii ginasulod ni Papa Poli si Marie sa iyang kwarto.

“Ayaw na, Pa, di na ko. Sakit na akong pipi,” hangyo ni Marie kay Papa Poli.

Murag walay nadunggan si Papa Poli. Gi hangyo niya usab. Wala gihapon miundang si Papa Poli.

Wala kasabot si Marie.